Muzyczne podróże

Postanowiłem odrobić wiosenne zaległości muzyczno-slajdowe. Wtedy przecież nie było jeszcze Muzycznych Podróży ;-)  

29 marca obejrzeliśmy w Jaremie pokaz Magdy Jackowskiej "Madagaskar - na szlaku ryżu i wanilii". Gęsty tłumek widzów (ok.100 osób) wypełnił małą, klubową salkę. Zapełniły się krzesełka, ławki, schodki i podłoga. Przyszli znajomi i miłośnicy slajdowych relacji z dalekich podróży. Każdy chciał zobaczyć, jak Magda poradziła sobie na odległym i tajemniczym Madagaskarze. Jeszcze przed pokazem wiadomo było, że Magda przywiozła ze sobą całą paczkę malgaskich płyt, zdobytych na jarmarkach, przydrożnych kramikach, w sklepie muzycznym w Antananarivo. Zgasły światła i usłyszeliśmy pierwsze dźwięki malgaskiej muzyki. 

Madagaskar powitał nas chłodem poranka, waniliowym zapachem tropiku i malgaską balladą "Aza Izy Izay", w wykonaniu duetu Miteille & Tselonina. Przegląd krajobrazów w drodze do stolicy Antananarivo, przypomniał tą tak dobrze nam znaną (z polskojęzycznej wersji Antoniny Krzysztoń) i bliską piosenkę w wersji oryginalnej. Nastrój dalekiego, intensywnego Innego Świata, otoczył nas już od samego początku i nie zniknął, aż do zakończenia pokazu. Na slajdach ze stolicy (zwanej też Tana) panował typowy, afrykański chaos. Miasto wypełnione tłumem; handlarze bez zbytniego pośpiechu (zgodnie z malgaską zasadą „mora, mora”) rozstawiający swoje kramiki; taksówki (nieśmiertelne Renault 4L) nieśpiesznie trąbią na przechodniów. Transowy rytm miasta znakomicie podkreśla przebojowa, taneczna muzyka salegy, czyli malgaskie disco. To JAOJOBY - pochodzący z Sakalawy wokalista, "król salegy" - megapopularna gwiazda tutejszych imprez, w skocznym afro-hicie "Tsy Zanaka Mpanarivo". Dwanaście wzgórz stolicy oblepionych zabudową kolonialną, wymieszaną z mizernymi chatynkami rdzennej ludności, rozdzielają rozległe, zalane wodą pola ryżowe. Czy to aby na pewno Afryka? Wyruszamy na południe główną drogą kraju - w całości pokrytą asfaltem, za to zdumiewająco wąską. Pokonując kolejne kilometry, przenosimy się na wyżyny centralne. W świat murowanych wiosek ludu Merina i Betsileo, rozrzuconych na stokach pól ryżowych i smutnych, rogatych zebu, prowadzonych do ubojni na szaszłyki, zaprasza nas RAJERY - główny, muzyczny bohater tego pokazu. Słyszymy tradycyjną pieśń "Mifankatiava", ze znakomitej, przebojowej płyty Volontany (2004), którą Magda zakupiła w malgaskim supermarkecie, płacąc "plastikowym pieniądzem". RAJERY to niezwykła postać i wielka gwiazda współczesnej muzyki etno z Madagaskaru. Niepełnosprawny muzyk i wokalista, mistrz i nauczyciel gry na tradycyjnym, malgaskim instrumencie valiha (harfa rurowa zrobiona z dużej łodygi bambusa), cieszy się wielkim uznaniem i sławą prawdziwej gwiazdy world music z wyspy baobabów. Jego piosenki, inspirowane są przez muzyczną tradycję Malgaszy, jednak z wyraźnymi wpływami innych, współczesnych brzmień, zwłaszcza muzyki świata i jazzu. Merina, to plemię, którego przodkowie przybyli z Indonezji, a potem podporządkowali sobie całą wyspę. Mijając ich wioski specjalizujące się w produkcji pamiątek z drewna i z rogu zebu, docieramy do Antsirabe - miasteczka słynącego z bajecznie kolorowych ryksz "pousse-pousse". W tle opowieści o francuskiej "Krynicy Madagaskaru", jej ciepłych źródłach leczniczych, browarze (jedynym na wyspie) i warsztatach rzemieślniczych, słuchamy TOTO MWANDJANI z niezwykle ciekawego albumu Rough Guide to the Music of Madagascar (2005). Składanki będącej chyba najlepszą wizytówką muzyczną kraju - wielokulturowej i etnicznej mieszanki Azji, Afryki i Europy. Utwór "Ankitiny" to nowoczesny, taneczny, afro-pop, niezwykle popularny na całym Madagaskarze. W centrum wyspy odwiedzamy wioski ludów Betsileo oraz Bara. To tu dowiadujemy się jak radzi sobie mała, wiejska szkoła; poznajemy miejscowe rytuały i zwyczaje pośmiertne. W szkole na powitanie gości wszyscy stają na baczność i rozlega się głośno odśpiewany hymn narodowy Madagaskaru "Tanindrazanay Malala". W trakcie obrzędów towarzyszą nam autentyczne śpiewy plemienne (pieśń uzdrawiająca), z jednej z wiosek ludu Masikoro, na zachodnim wybrzeżu. Po dawce miejscowej kultury jedziemy na płaskowyż Isalo (Park Narodowy), by podziwiać krajobraz sawannowy z suchymi wąwozami, fascynującymi zwierzętami i ukrytymi w szczelinach skalnych grobami ludu Bara. Widoki jak na amerykańskim "Dzikim Zachodzie", jednak my słyszymy tradycyjne, malgaskie instrumenty - valiha i kobosy (mandolina) - w nowoczesnej, melodyjnej aranżacji. To znowu RAJERY w chwytliwym, wręcz przebojowym "Mangina zaza". W końcu ogarnia nas zachód słońca nad Isalo, a wraz z nim eteryczny MARCIO FARACO i brazylijska "Efemera" - subtelna, akustyczna bossa nova. Po drodze do Tulear odwiedzamy Ilakaka - nielegalne "miasto szafirów" i malowane groby Mahafaly. Delikatna hawajska melodia "Hawaii Olinda Road" (zespół HAPA z Hawajów), towarzyszy nam przy opowieści Magdy o ogromnych baobabach na południu wyspy. W Porcie Tulear, w oczekiwaniu na samolot, kręcimy się po bazarach z warzywami i pamiątkami dla turystów. Z głośników dobiega muzyka jednego z najbardziej znanych na świecie, folkowych zespołów z Madagaskaru. To pełna charyzmy wokalistka Hanitra Rasoanaivo i jej zespół TARIKA, łączący delikatny śpiew z muzycznymi tradycjami Afryki, Azji i Oceanii. W pieśni "Aloka", poza afrykańską rytmiką słychać melodie indonezyjskie i polinezyjskie harmonie wokalne. Grają tu tradycyjne, malgaskie instrumenty: valiha, kobosy, jejy voatavo (cymbały). A potem był przelot nad Madagaskarem. Jednym skokiem przemieszczamy się na północną cześć wyspy. Z góry widać, że to naprawdę jest ”czerwona wyspa”. Oglądamy krajobrazy z lotu ptaka i słuchamy melodyjnej piosenki "Taroy lalana", kolejnej w wykonaniu dobrego już znajomego RAJERY. I tym razem również muzyka zmusza do rytmicznego kiwania się na krzesełku.

Północ kraju okazała się zupełnie inna. Wyraźnie widoczne są tutaj ślady kolonialne. Wędrówkę zaczynamy od dużego portu Antsiranana, dawnego miasta kolonialnego Diego Suarez, z którego Francuzi wyruszyli na podbój wyspy. Obrazy kolonialnej zabudowy, śladów francuskich fortyfikacji, całkiem uroczo dopełnia melodyjna francuska piosenka Julos'a Beaucarne "Becane, bycyclettes et velos" - klasyczny przykład tradycji paryskiego, muzycznego kabaretu. Zwiedzając okolice Diego Suarez zaglądamy do bajecznie pięknych, nadmorskich zatok: do małych, cichych wiosek, na dzikie plaże, wydmy, lasy namorzynowe. Jaka muzyka brzmi tu najlepiej? Oczywiście RAJERY w relaksującym, pełnym morskiego wiatru utworze "Tsikirilem". Wprost z tych bajkowych klimatów wybieramy się na przejazd przez wioski ludu Sakalawa, w północno-zachodniej części wyspy. Bazary, owoce morza, kolorowe szmatki, domy zbudowane z liści palmowych, ludzie ciemniejsi, bardziej afrykańscy. Wydaje się, że żyją w większej biedzie. Wyraźnie widać bliskość morza. Na targach sprzedaje się tu głównie owoce morza zamiast mięsa zebu. Pola ryżowe ustąpiły plantacjom kawy, pieprzu, orzechów nerkowych, a przede wszystkim wanilii, goździków i słynnego drzewa ylang-ylang. W oglądaniu tych widoków towarzyszy nam pięć uroczych dziewczyn z długimi dredami, czyli grupa KOEZY w tanecznym afro-hicie "Andesy Moramora". To jeszcze jeden przykład muzyki salegy, czyli malgaskiej, etnicznej dyskoteki. Zaglądamy na chwilę do egzotycznych Parków Ankarana i Montagne d’Ambre (Góra Bursztynowa). Tamtejsze wodospady, groty i ostańce erozyjne (tsingy, ponory) kryją wiele tajemnic przodków ludu Antankara. Wokół pierwotny las - jego naturalne odgłosy i towarzyszące im, mistyczne dźwięki elektroniki (Klaus Black & Tini Beier "Mystical Forest"). W tej tropikalnej gęstwinie spotykamy jej mieszkańców - kameleony i lemury, z samym "Królem Julianem" na czele. To właśnie tutaj, w animowanym "Madagaskarze", odbywały się wielkie radosne zabawy, na których król lemurów "Wygina śmiało ciało", w rytm housowego, tanecznego przeboju z lat 90-tych "I like to move it!" zespołu Reel 2 Real. W wersji polskojęzycznej, piosenkę tę fantastycznie zaśpiewał dubbingujący aktor Jarosław Boberek. Po tym afrodyskotekowym szaleństwie podziwiamy widoki na najwyższy szczyt Maromokotro, przejeżdżamy przez rozległe plantacje kakao, kawy, owoców cytrusowych, wanilii oraz pachnącego ylang-ylang. Rozbrzmiewa utwór "Tolombolagne" w wykonaniu VILON' ANDROY - transowa muzyka marovany, czyli "odgłos biegnących stóp" oraz korzenny, plemienny śpiew lokanga.

Przygodę z Madagaskarem kończymy na małych, wulkanicznych wyspach Nosy Be, w ciepłym Kanale Mozambickim. Leniwe, pokolonialne miasteczko HellVille, meczet, bazar, pozostałości po fabryce rumu, wspomnienia o stacjonujących tu jeszcze nie tak dawno Rosjanach - i znakomita TARIKA, w nastrojowej balladzie "Haintany". Na małej wysepce Nosy Safakia otoczonej rafą koralową, podziwiamy piękne, puste plaże, palmy i tradycyjne czółna. Prawdziwa sielanka. "Jest Inny Świat, tak wiem, gdzieś tu" - jak śpiewa Antonina Krzysztoń w polskiej wersji malgaskiej ballady "Aza Izy Izay", którą rozpoczynaliśmy ten niezwykły pokaz. To już koniec tej slajdowo-muzycznej historii o Ma(g)dagaskarze - kraju ryżu i wanilii. Zapalają się światła.

relacja i opracowanie muzyczne: Magda Jackowska, zdjęcia (jpg): Maciej Jędrusik

Playlista: