Blog > Komentarze do wpisu

Na dunaj. Kolędy ze Wschodu

Kolędnicy w okresie bożonarodzeniowym i w zapusty (karnawał), chodzili od domu do domu z życzeniami szczęścia i pomyślności w nowym roku. Życzenia składali wierszem i kolędą - recytowali zabawne rymowanki, płatali figle, całemu widowisku towarzyszyła atmosfera ogólnej wesołości. W zamian, gospodarze i domownicy obdarowywali kolędników świątecznymi smakołykami lub wykupywali się drobnymi datkami. Wizyta kolędników była wyczekiwanym wydarzeniem, pominięcie domu uważane było za zły znak...

JOSZKO BRODA - Na dunaj. Kolędy ze Wschodu (2008)

Współczesne, folkowe aranżacje ludowych kolęd i pieśni kolędniczych z Lubelszczyzny, "wydobytych" z nagrań archiwalnych przez Joszka Brodę. Na płycie znajduje się kilkanaście prawie zupełnie nieznanych utworów. W nowych, folkowych wersjach zaśpiewały je Dzieci zebrane podczas szkolnych warsztatów artystycznych, prowadzonych przez Joszkę w wiejskich szkołach rozsianych po całej Lubelszczyźnie. Kto jak kto, ale właśnie od serca śpiewające dzieciaki, potrafią zapewnić takiemu, folkowemu graniu odpowiedni ładunek entuzjazmu i radości. Do albumu dodano nagrania archiwalne autentycznych kolęd, zarejestrowane głównie w latach osiemdziesiątych przez etnomuzykologów z UMCS.

Nastrojowe, wywodzące się z ludowej tradycji kolędy, śpiewane z entuzjazmem radosne szczodrywki, wesołe, życzące pieśni kolędnicze... Śpiewane dawniej na wschodzie - na Lubelszczyźnie, Polesiu, Podlasiu, Wołyniu - słyszało się jeszcze w latach pięćdziesiątych, zanim ustrój ogólnego dobrobytu i równości, nie zniechęcił nas do ludowej tradycji. Słychać w nich "czar wschodu" - słowiańską melodykę, bałkańską rytmikę, madziarski ogień i przestrzeń ukraińskich stepów. Tymczasem to wyprawa wcale nie tak odległa, bo gdzieś pod Chełm, Biłgoraj, Zamość, Tomaszów i Janów Lubelski. Joszko (fujarki, flet, dudy, drumla) zaprosił do projektu swoich muzycznych przyjaciół: Wojciecha Waglewskiego (gitara), Marcina Pospieszalskiego (bas), Czarka Paciorka (akordeon) i Róca Szabolcsa z Węgier (kobza, saz). Odświeżone kolędy zaskakują folkowymi aranżacjami. Ujmują nieparzystą rytmiką, spotykaną w Bułgarii i Rumunii oraz zapadającymi w pamięć, "pachnącymi Wschodem", pięknymi melodiami. Pieśni uwodzą nutą smutku i melancholii, to znów zarażają radością, brzmią równie egzotycznie jak muzyka etniczna z odległych kultur.

"Nowy wieczór, szczodry wieczór, nowe lato, szczodre lato..."

Kolędy ze Wschodu, to zupełnie "nowe" kolędy, choć przecież śpiewane od dawna na wschodzie Polski. Na płycie znalazły się zarówno kolędy, jak i pieśni kolędnicze. Kolędy, to pieśni oparte na ewangelicznym przekazie o narodzeniu Jezusa, często w ludowej, naiwnej poetyce. Wykonywane w ramach obrzędu kolędowania pieśni kolędnicze, to ludowe, śpiewane formy życzeń dla gospodarzy i domowników - zwłaszcza panien i kawalerów. Stary, słowiański zwyczaj kolędowania, w kulturze ludowej połączył dwie funkcje - religijną i społeczną. Głoszenie dobrej nowiny o nadejściu lepszego świata, łączył z ludową tradycją bratania się, nawiązywania kontaktów, zalotów.

Na dunaj odkrywa zaskakujące, niezwykłe kolędy. W naszej kulturze mamy stały kanon pieśni związanych z Bożym Narodzeniem. W kółko śpiewamy te same, znane z kościołów i nagrań znanych artystów, jednak raz w roku - tak krótko, że nie zdążą się znudzić. Miło jest więc posłuchać kolęd nieznanych. Właśnie nie nowych, lecz nieznanych, zapomnianych. Joszko zainspirował się zapisami archiwalnymi kolęd z czasów powojennych. Historia tych pieśni jest jednak niekiedy o wiele starsza. Pierwsze zapisy Na zielonej łące, pszenicznej dolini, hej, tam sobi rozmawiali Chrysty Zbawiciela pochodzą jeszcze z XVII w. Kolęda o zwiastowaniu Maryi, znana w całej wschodniej Polsce, to przykład ludowego rozumienia chrześcijańskiej historii zbawienia. Najświętsza Panienka po świecie chodziła to kolęda z chełmskiego - historia brzemiennej Maryi, szukającej po wsi noclegu - częsty motyw staropolskich pastorałek. Z kolei XVIII-wieczna O Józefie - Czego chcecie? ma charakter dialogu - małej, bożonarodzeniowej inscenizacji, w której zmienne tempo muzyki buduje napięcie opowieści. Hej, hej, lelija, Panna Maryja, albo A gdzieżeście tam bywali, Janie lelija?, to również ludowe kolędy dialogowe.

"U tej Marysi pod okienejkiem zielona, zielona jabłoń czerwone jabłko zrodziła..."

Druga grupa to niezwykle pogodne i rytmiczne, często wręcz taneczne, pieśni życzące kolędników. Ponad lasejkiem czarna chmurejka - to kolęda życząca dla kawalera. Biłgorajskie piosenki U tej Marysi pod okienejkiem i Na dunaj, Nastuś, rano po wodę, na dunaj, były z kolei przeznaczone dla panien. Najbardziej egzotycznie, po węgiersku, z arabską nutą, brzmi Pośród ogródeńka rośnie jabłoneńka - pieśń kolędnicza dla panien na wydaniu. Kolęda dla gospodarza Nowy wieczór, szczodry wieczór, to jedna z najstarszych w regionie pieśni życzących. Wzruszająca jest Lipeńka z realistyczną sceną mycia się brzemiennej Maryi przed porodem. Ja wam winszujo, albo Jestem sobie szczodraczek śpiewali niegdyś mali kolędnicy, w lubelskiej gwarze nazywani szczodrakami.

"Ponad lasejkiem czarna chmurejka, ponad chmurejko jasny miesiączejko..."

Kolęda dla każdego ma inne znaczenie. Maluchy kolędują, żeby dostać ciasteczka, smakołyki albo drobne pieniądze, młodzieńcy podrywają panny, panny kolędują kawalerom. Piosenki z Na dunaj to idealna okazja do wspólnego, rodzinnego pokolędowania - każdego, według własnych życzeń i intencji. Warto spróbować :-)

zdjęcia pochodzą ze strony: http://www.dziecizbroda.art.pl/zdjecia/

środa, 14 stycznia 2009, piotrpiegat

Polecane wpisy

  • Jadąc przez Roztocze...

    Jadąc przez Roztocze, aż spodNiebieskiej Góry... Tak - pod względemtradycyjnej muzyki ludowej, zeszły rok należał zdecydowanie do Roztocza .To wąski pas płaskow

  • W poszukiwaniu źródeł

    W poszukiwaniu źródeł tradycyjnej muzyki ludowej. Pod tym hasłem ukazuje się bardzo duża liczba płyt, zarówno z rejestracjami archiwalnymi, jak też współczesnym

  • Muzyka klezmerska i żydowska

    Jak co roku, tak i w 2009 wyszłou nas kilka płyt z muzyką klezmerską i żydowską. Aż cztery znalazy się w tegorocznych Wirtualnych Gęślach . Zarówno t radycyjna

TrackBack
TrackBack URL wpisu:
Komentarze
2009/01/20 10:14:08
inspirujący blog :-)

pozdrawki z Kujaw
-
2013/12/20 03:26:02
Zapraszam serdecznie do serwisu: Piosenki Religijne - największy zbiór piosenek religijnych. Pieśni religijne, piosenki religijne dla dzieci. Religijny Hip-Hop. Religijny Rock. Piosenki takich zespołów jak TGD, Mocni w Duchu, Tymoteusz, New Life M., Deus Meus... Proszę udostępniać! :)
Na stronie również: Polskie Kolędy i Piosenki Świąteczne

Zachęcam również do odwiedzania mojej strony o charakterze patriotycznym, a na niej bardzo wiele piosenek o: Piosenki Harcerskie, Powstanie Warszawskie, Stan Wojenny, Katyń, Żołnierze Wyklęci, Pieśni Patriotyczne, Piosenki Wileńskie, Piosenki Lwowskie, Piosenki Międzywojenne

Wirtualne Gęśle